أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

169

قانون ( فارسى )

معجونهاى معتبر و نيرومند بايد به كار رود . ورزش معتدل و حمام خشك ( حمام بخار ) نيز از ماده بيرون رانهاى كم نيروى و نرم هستند . آنچه مزاج را تبديل و تعديل مىنمايد ، در بحث از مغز ذكر شده و به‌ويژه داروهايى كه روغن يا روغنى هستند ، و اگر پيه درنده‌ها و روغنهاى ته‌نشين و غليظ گرم ، مانند غليظ شدهء روغن زيتون و روغن كتان براى عصب سرد مفيدند و سختى آن را بر طرف خواهد كرد . روغن كوشنه و روغن شبدر براى اعصاب ويژگى دارد . و بعد از آن داروهاى آبكى و افشره‌ها هريك برحسب مزاج عضو بيمار مفيد است . ولى بايد بسيار قوى باشند . و بايد در حال معالجه با داروها جديّت زياد به عمل آورد كه دارو نفوذ كند و مواد را تحليل برد و مسامات را به خوبى باز كند . فصل دوم چگونه بايد مزاج اعصاب را اصلاح كرد ؟ اگر نياز به گرمى بخشيدن داشت ضمادهايى مانند : خردل ، صمغ فيجن كوهى ، روغن زيتون ، روغن زيتونى كه روباه در آن بپزند - كه در باب درد مفاصل ذكر خواهيم كرد - و همچنين روغن زيتونى كه كفتار در آن بپزند . صمغ صنوبر نيز بسيار نافع است . و بدان ! كه رگ زدن پشت سر ، در علاج عصب سهم زياد دارد ، مگر عصب بيمار در رخساره باشد . و بعد از آن منشأ عصبى كه اندام بيمار را به حركت وامىدارد . براى عصب چيزهايى خوب هستند و چيزهايى بد ، كه بسيارى از آنها را در لوحه‌هاى داروهاى ساده ذكر كرديم . بايد تشخيص داد كه حالت بيمارى چگونه و در چه حدى است . شربتهاى تقويت‌كنندهء اعصاب عبارتند از : شربت سوسن زرد - پرورده‌شده - گندبيدستر ، دانهء داخل ثمر صنوبر ، مغز بريان شدهء خرگوش وحشى ، به‌ويژه اسطوخودوس كه هر روزه وزن يك درهم به شكل حبوب يا با شربت عسل تناول كنند . بهترين آب نوشيدنى براى بيمار اعصاب آب باران است . ورزش به اعتدال و ماليدن روغنهاى گرم نافع است . چيزهايى كه براى اعصاب بدند زياده‌روى در جماع ، خواب بر شكم سيرى ، نوشيدن آب يخ بسيار سرد ، شربت بسيار شيرين از شكر ، شراب‌خوارى زياد كه سوزش شديد دارد و به خليه‌ها ( ياخته ) وارد مىشود و سرد مىگرداند . هر چيز ترش مزه و بادزا و داراى نيروى سردىبخش و رگ زدن زياد به زيان اعصابند . ما در اينجا مىخواهيم بيماريهاى عصب را از حيث مزاج و بند آمدن شرح دهيم ؛ اما راجع به ورم و قرحه‌هاى عصب در كتاب چهارم - كه بعد از اين كتاب آيد - تفصيل خواهيم داد .